Weliswaar is de band tussen Veere en Vlissingen zeer nauw maar is geen sprake van een directe relatie tussen de markizaatstad en de Vlissingse zeeheld. Zover kan worden nagegaan heeft Bestevaer nooit een stap in Veere gezet. Hooguit heeft hij bij zijn legendarische beklimming van de Jacobstoren Veere in de verte zien liggen.
Om toch te kunnen meeliften met de belangstelling rond Michiel is voor 2007 gekozen om in de Grote kerk en Stadhuismuseum ‘De Vierschaar’ te Veere het rijke varend verleden van deze stad te tonen. Een meer bijzondere koppeling wordt gemaakt met het werk en de activiteiten van de Zeeuwse maritieme schilder Engel Hoogerheyden (Middelburg 1740 – Middelburg 1807) en zijn Veerse kunstbroeder Jacob Schwartzenbach (Veere 1763 - Veere 1805).
Geboortestad van oorlogsvloot en mensenredders
Uit dat rijke maritieme verleden kan genoemd worden dat in Veere de eerste ‘Nederlandse’ oorlogsvloot een thuishaven had. In 1488 werd door Maximiliaan van Oostenrijk en zijn zoon Filips de Schone het kader geschapen voor het voeren van een maritieme politiek in de Nederlanden door het uitvaardigen van de ordonnantie op de Admiraliteit. Een centrale ambtenaar, die voor de zee zou optreden als plaatsvervanger van de vorst, werd voor de uitvoering van het Habsburgse maritieme beleid verantwoordelijk gesteld: de admiraal van de zee of de admiraal-generaal van de Nederlanden. Tussen 1491 en 1558 werd dit ambt bekleed door de heren van Veere. De admiraal kreeg daarnaast rechtsmacht in zeezaken, deze centrale admiraliteitsraad hield zitting op het Veerse kasteel Sandenburgh.
Dankzij de opeenvolgende admiralen groeide Veere uit tot de vlootbasis van de Habsburgse Nederlanden. De schepen die hier lagen waren eigendom van de vorst en permanent inzetbaar. In 1561 werd de oorlogsvloot in Veere verkocht. Met recht kan gesproken worden dat Veere de geboorteplaats is van de Nederlandse oorlogsvloot en zodoende een belangrijke plaats in de vaderlandse geschiedenis bekleed. Een geschiedenis waarin de stad Veere ook een rol heeft gespeeld als haven voor schepen van de Admiraliteit van Zeeland, VOC, WIC en de handel op Schotland.
Zoals in iedere plaats aan woelig water werden Veerenaren vaak geconfronteerd met scheepsrampen. Dat nu juist het wiegje van Frans Naerebout, het boegbeeld van het Zeeuwse reddingswezen, in Veere heeft gestaan kan dan ook geen toeval zijn. Weliswaar vertrok hij zodra hij ouder was uit de stad aan het Veerse Gat. Maar we kunnen toch met zekerheid stellen dat zijn menslievend karakter hier is gevormd. Ook aan dit aspect van het maritieme verleden zal worden belicht.
Zeehelden en zeeschilders
De gemeente Veere heeft zijn maritieme verleden gekoesterd. In straatnamen zijn zeehelden als hopman De Rijk, Sebastiaan de Lange en de ‘onverschrokken Naerebout’ vernoemd. Schilderijen die het maritieme verleden verbeelden sieren Veerse monumenten en musea. De rijke verzameling van de gemeente Veere herbergt onder andere werk van Hendrik Corneliszoon Vroom, Philips van Macheren en Engel Hoogerheyden. Vooral Hoogerheyden geeft een bijzonder en vaak onbekend beeld van het zeeleven aan het eind van de achttiende en begin van de negentiende eeuw.
Engel Hoogerheyden (Middelburg, 1740 – Middelburg 1807) monsterde op 10-jarige leeftijd aan als jongmaatjes op een schip van de Admiraliteit van Zeeland. Een ongeluk aan zijn voet betekende een vroegtijdig einde van zijn maritieme carrière. Zijn aanleg voor tekenen en schilderen kwam hem goed van pas toen hij zich vanaf 1772 ging toeleggen op zeestukken en schepen. Hoogerheydens omvangrijk oeuvre is verspreid geraakt over diverse binnen- en buitenlandse verzamelingen. Tot nu toe zijn 41 werken geschilderd in de periode 1779-1807 achterhaalt. In een aantal gevallen werkte hij samen met de schilder-tekenaar Jacob Schwartzenbach (Veere 1760 - Veere 1805) en de Rotterdamse graveur Mathias de Sallieth (1749-1791) Met hem maakte hij een serie prenten van het vergaan van het VOC-schip “Woestduyn” op 24 juli 1779 voor de kust van Westkapelle. Voor 87 opvarenden liep het goed af toen ze de daaropvolgende morgen door de gebroeders Naerebout werden gered.
Hoogerheyden is een van de weinige Zeeuwse zeeschilders van voor 1850 die voornamelijk in deze provincie werkzaam is geweest. Veel maritiem historische gebeurtenissen in Zeeland heeft hij vastgelegd. Zijn schilderijen illustreren belangrijke episoden van een Zeeuws varend verleden.
Peter Blom
(adres: Zeeuws Archief, t.a.v. Peter Blom, Postbus 70, 4330 AB MIDDELBURG, telefoon 0118-678800,
e-mail p.blom@zeeuwsarchief.nl).
Illustratie:
Engel Hoogerheyden (Middelburg 1740- Middelburg 1809), De rede van Veere 1790. Paneel 60 X 50 cm. Particuliere collectie.
